Hướng dẫn cơ bản cho những người lần đầu làm cha mẹ

Bạn đã trải qua quá trình mang thai, chuyển dạ và sinh nở, và bây giờ bạn đã sẵn sàng về nhà và bắt đầu cuộc sống với em bé của mình. Đã có lúc nào bạn cảm thấy không biết làm gì, không biết bắt đầu với em bé nhà mình như thế nào chưa?

Những hướng dẫn sau đây có thể giúp bạn, người mới lần đầu làm cha mẹ, cảm thấy tự tin hơn về việc chăm sóc trẻ sơ sinh ngay lập tức. Hãy cùng bắt đầu nhé.

Hãy sử dụng dịch vụ trợ giúp sau sinh của bệnh viện

dịch vụ trợ giúp sau sinh
Hãy sử dụng dịch vụ trợ giúp sau sinh nếu cần

Nếu như nhà bạn neo người, khi sinh chỉ có mỗi chồng hoặc rất ít người thân bên cạnh, hãy cân nhắc sử dụng dịch vụ trợ giúp sau sinh của bệnh viện.  Vì sau khi sinh bạn sẽ bị mất sức và rất khó để chăm sóc trẻ ngay lập tức.

Khi ở trong bệnh viện, hãy nói chuyện với mọi người xung quanh, những người cùng phòng sinh với bạn hoặc các hộ lý trong bệnh viện. Nhiều bệnh viện có các nữ y tá chuyên chăm sóc cho bé sau sinh, hoặc những người đã từng làm mẹ sẵn sàn có thể cho bạn biết cách để chăm sóc bé. Từ việc bế ẵm, cho bé bú, ợ hơi, thay đồ …mọi thứ liên quan đến trẻ đều là những lời khuyên có giá trị.

Hoặc bạn có thể sử dụng dịch vụ giúp đỡ tại nhà sau sinh. Hãy thuê 1 y tá, hoặc người hộ sinh hoặc sử dụng dịch vụ ngoài bệnh viện để giúp bạn trong 1 thời gian ngắn sau sinh. Bạn có thể tìm thông tin về trợ giúp tại nhà từ y tá, bác sĩ hoặc các cơ quan y tế gần nơi bạn ở.

Nếu bạn có đông người thân và bạn bè, hãy nhận sự giúp đỡ từ phía họ, ngay cả khi bạn không cùng quan điểm về một số điều, cũng đừng gạt bỏ kinh nghiệm của họ. 

Nhưng nếu bạn cảm thấy không muốn có mặt của người ngoài hoặc bạn có những điều lo lắng khác, đừng cảm thấy tội lỗi khi đặt ra các hạn chế đối với họ.

Những việc cần ghi nhớ

những việc cần nhớ khi chăm sóc trẻ sơ sinh
Chăm sóc trẻ sơ sinh cần ghi nhớ những điều cơ bản sau đây

Bé sẽ được an toàn khi ở trong vòng tay che chở của bạn, và hãy nhớ những việc sau để không gây nguy hiểm cho bé:

Rửa tay của bạn (hoặc sử dụng chất khử trùng tay) trước khi tiếp xúc với bé. Vì trẻ sơ sinh chưa có hệ thống miễn dịch mạnh nên có nguy cơ bị nhiễm trùng rất cao. Bạn hãy đảm bảo rằng tất cả những người chăm sóc bé có bàn tay thật sạch sẽ.

Chú ý nâng đỡ đầu và cổ của bé khi bế bé và đỡ đầu khi bế bé nằm thẳng hoặc khi bạn đặt bé nằm xuống giường.

Không bao giờ được lắc trẻ sơ sinh dù bạn đang chơi đùa cùng bé hay trong lúc bạn cảm thấy khó chịu, bực bội vì mệt mỏi mà vẫn phải chăm sóc bé sau sinh.  Việc rung lắc có thể gây chảy máu não và thậm chí khiến trẻ sơ sinh tử vong. Nếu cần đánh thức trẻ sơ sinh dậy, đừng làm điều đó bằng cách lắc – thay vào đó, hãy cù vào chân trẻ hoặc thổi nhẹ vào má.

Nếu di chuyển bằng xe hơi, hãy đảm bảo rằng bé được buộc chặt vào giá đỡ , xe đẩy hoặc ghế ngồi trên xe. Hạn chế bất kỳ hoạt động nào quá mạnh gây ảnh hưởng tới bé. Luôn nhớ rằng bé chưa sẵn sàng cho những trò chơi mạnh như bị lắc mạnh trên đầu gối hoặc tung lên cao.

Kết nối tình mẫu tử và xoa dịu trẻ

Liên kết tình mẫu tử có lẽ là một trong những phần thú vị nhất của việc chăm sóc trẻ sơ sinh. Trong những giờ đầu tiên ngay sau khi sinh, bạn hãy kết nối với bé để bé cảm nhận mối quan hệ sau sắc giữa bé và cha mẹ.  Sự gần gũi về thể chất có thể thúc đẩy sự kết nối tình cảm.

kết nối tình mẫu tử với trẻ sơ sinh
Kết nối tình mẫu tử với bé bằng những cử chỉ âu yếm, yêu thương

Đối với trẻ sơ sinh, sự gắn bó này góp phần vào sự phát triển cảm xúc của bé sau này. Không những thế, điều này còn ảnh hưởng đến sự phát triển của bé trong các lĩnh vực khác, chẳng hạn như sự tăng trưởng về thể chất. Hãy “yêu thương” bé vô điều kiện, tình yêu sẽ giúp bé phát triển mạnh hơn.

Nếu như mẹ cho bé bú thì bố có thể bắt đầu bằng cách ôm em bé và nhẹ nhàng vuốt ve bé theo các kiểu khác nhau. 

Trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non và những trẻ có vấn đề về y tế , có thể “cảm nhận” với việc mát-xa cho trẻ sơ sinh . Một số kiểu mát-xa nhất định có thể tăng cường liên kết và giúp tăng trưởng và phát triển của trẻ sơ sinh. 

Có rất nhiều tài liệu về matxa cho trẻ sơ sinh, hoặc bạn cũng có thể hỏi ý kiến bác sĩ, hộ lý hay y ta. Tuy nhiên, hãy cẩn thận vì trẻ sơ sinh không khỏe như người lớn, vì vậy hãy xoa bóp thật nhẹ nhàng cho bé.

Trẻ sơ sinh rất thích những âm thanh như giọng nói, hãy kết nối với bé bằng cách trò chuyện, chơi đùa. Bé của bạn có thể cũng sẽ thích nghe nhạc. Lục lạc hoặc những đồ chơi phát ra âm thanh là những cách tốt khác để kích thích thính giác của trẻ sơ sinh. Nếu con bạn quấy khóc, hãy thử hát, ngâm thơ và các bài đồng dao, hoặc hát ru cho bé nghe khi bế bé.

Một số trẻ sơ sinh có thể bị nhạy cảm bất thường với ánh sáng hoặc âm thanh hoặc va chạm cơ thể. Một số bé có thể dễ giật mình, khóc và ngủ ít hơn bình thường ​​hoặc quay mặt đi khi ai đó nói hoặc hát với bé. Hãy giữ mức độ tiếng ồn và ánh sáng ở mức thấp đến vừa phải.

Cách quấn tã cho trẻ sơ sinh

cách quấn tã cho trẻ sơ sinh
Quấn tã đúng cách cũng là một việc mà bố mẹ cần phải học trong những tuần đầu tiên.

Trải tấm khăn xô (hoặc khăn dùng để quấn tã cho bé) ra, gấp lại thành hình tam giác.

Đặt bé nằm ngửa trên chăn, phần đầu cao hơn chỗ tiếp xúc với tã.

Quấn góc bên trái tã lên trên cơ thể bé và nhét vào bên dưới lưng của bé, vòng qua cánh tay phải.

Tiếp tục quấn phía bên phải, không nên quấn tã cho bé quá chặt, hông và đầu gối bé cần hơi cong và được thoải mái. Nếu quấn tã quá chặt có thể làm tăng nguy cơ mắc chứng loạn sản xương hông

Quấn góc bên phải xung quanh em bé và quấn nó dưới lưng em bé ở phía bên trái, chỉ để hở cổ và đầu.

Bạn có thể luôn tay vào giữa khăn tã và ngực bé trong lúc quấn để tã không bị quá chặt khiến bé thở không thoải mái. 

Khi trẻ sơ sinh được 2 tháng tuổi, không nên quấn tã cho bé nữa vì lúc này trẻ đã có thể lăn lộn, quay người qua lại nên việc quấn tã cho bé có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS)

Mỗi lần bé đi tiêu hoặc tã bị ướt, bạn hãy đặt bé nằm ngửa sau đó lấy tã bẩn ra. Dùng nước, bông gòn hoặc khăn bông mềm lau nhẹ nhàng vùng kín để vệ sinh cho bé.

Lau cho bé gái hãy chú ý lau mông cho bé từ trước ra sau để tránh bị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI). Có thể bôi một chút thuốc mỡ để chữa lành hoặc ngăn ngừa phát ban. Nhớ là phải rửa tay thật sạch trước và sau khi thay tã cho bé.

Thông thường phát ban có màu đỏ và biến mất vài ngày sau khi tắm nước ấm, thoa kem trị hăm và vài ngày không quấn tãi. Nguyên nhân phát ban là do da bé nhạy cảm và bị kích ứng bởi tã ướt hoặc phân của bé.

Cách ngăn ngừa và chữa hăm tã trẻ sơ sinh

chữa hăm tã cho trẻ sơ sinh
Thay tã cho bé thường xuyên và càng sớm càng tốt sau khi bé đi tiêu hoặc đi tiểu.

Bạn hãy nhẹ nhàng làm sạch vùng mông và bộ phận sinh dục bằng xà phòng nhẹ và nước (dùng khăn ướt đôi khi có thể gây kích ứng da), sau đó thoa một lớp kem chống hăm.. Các loại kem có oxit kẽm có thể chống ẩm giúp da bé không bị kích ứng dẫn đến bị hăm tã.

Nếu bạn sử dụng tã vải, hãy giặt tã bằng nước sạch và phơi thật khô. Không dùng xà phòng hoặc chất tẩy rửa có thể gây dị ứng da cho bé.

Nếu tình trạng hăm tã kéo dài hoặc nặng hơn hãy gọi cho bác sĩ để nhận tư vấn. Nguyên nhân nhiều khi có thể do bị nhiễm nấm, bé cần được chữa trị sớm.

Tắm cho bé và những kiến thức cơ bản

Bạn nên cho bé chay bằng khăn tắm hoặc bọt biển và nước cho đến khi:

  • Rốn rụng và rốn lành hoàn toàn (1–4 tuần)
  • Vết cắt bao quy đầu lành lại (1–2 tuần)
tắm cho trẻ sơ sinh
Tắm hai hoặc ba lần một tuần trong năm đầu tiên, không nên tắm thường xuyên vì có thể làm bé bị khô da.

Một số dụng cụ cần thiết khi chuẩn bị sẵn những vật dụng này trước khi tắm cho bé:

  • Một chiếc khăn mềm, sạch
  • Xà phòng và dầu gội đầu nhẹ loại chuyên dùng cho trẻ sơ sinh, không mùi
  • Một bàn chải lông mềm để gội đầu cho bé, hoặc có thể không cần
  • Khăn tắm sạch bằng vải cotton thấm nước khổ lớn
  • Tã sạch
  • Quần áo sạch

Sử dụng bồn tắm hoặc thau tắm. Trước tiên hãy chọn nơi kín gió, đặt bé lên bề mặt phẳng. Đổ nước ấm vào bồn tắm.

Cởi quần áo cho bé và quấn khăn, lau mắt trước bằng khăn hoặc bông gòn sạch thấm nước. Bắt đầu lau mắt từ trong ra ngoài, dùng khăn hoặc miếng bông khác cho mắt còn lại của bé.

Lau sạch mũi và tai bé bằng khăn ẩm, sau đó dùng khăn ẩm rửa mặt nhẹ nhàng và lau khô cho bé.

Dùng dầu gội dành cho trẻ sơ sinh để gội đầu, tạo bọt nhẹ và xoa nhẹ đầu bé sau đó xả nước cho thật sạch. Dùng khăn ướt và sữa tắm cho trẻ sơ sinh rửa nhẹ nhàng thân người bé. 

Đặc biệt lau sạch các nếp nhăn hoặc chỗ kín dưới cánh tay, sau tai, quanh cổ và vùng sinh dục của bé. Sau đó lau thật khô và quấn tã hoặc mặc quần áo cho bé.

Khi bé đã có thể nằm trong chậu tắm hoặc bồn tắm. Lần đầu tiên hãy cho bé tắm nhẹ và nhanh để bé làm quen. Nếu bé thấu khó chịu hãy quay lại tắm cho bé theo phương pháp cũ, có thể bé chưa sẵn sàng. Hãy thử lại cho bé vào những lần sau.

Trong mùa đông, khi cởi quần áo cho bé hãy đặt bé vào bồn tắm (chậu tắm) ngay để tránh bé bị cảm lạnh. Đảm bảo không để bé một mình trong bồn tắm và nước tắm chỉ ngập ngang thân người bé.

Một tay đỡ đầu bé, tay kia hướng bé vào bồn tắm bằng chân trước. Nhẹ nhàng và từ từ hạ thấp cơ thể bé cho nước ngập ngang ngực, để đầu bé cao hơn mực nước.

Khi gội đầu cho bé chú ý nhẹ nhàng xoa bóp  vì da đầu bé rất mỏng, đặc biệt là “vùng thóp” thên đỉnh đầu. Cần thận không xà phòng dính vào mắt bé. 

Trong suốt quá trình tắm, thường xuyên dội nước nhẹ nhàng khắp cơ thể bé để bé không bị lạnh. Sau khi tắm, quấn khăn trùm đầu cho bé ngay lập tức. Khăn tắm trẻ em có mũ trùm đầu rất tốt để giữ ấm cho bé mới tắm xong.

Cắt bao quy đầu và chăm sóc dây rốn

Ngay sau khi cắt bao quy đầu , đầu dương vật thường được băng gạc để vết thương không dính vào tã. Bạn hãy nhẹ nhàng lau sạch chỗ cắt bằng nước ấm sau khi thay tã, sau đó thoa dầu khoáng lên vết cắt để không dính vào tã.

Dương vật bị tấy đỏ hoặc kích ứng sẽ lành trong vòng vài ngày, nhưng nếu tình trạng đỏ hoặc sưng tấy tăng lên hoặc hình thành các mụn nước chứa đầy mủ thì có thể bị nhiễm trùng và bạn nên gọi cho bác sĩ ngay lập tức.

chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh đúng cách
Chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh đúng cách

Chăm sóc rốn ở trẻ sơ sinh cũng rất quan trọng. Bạn có thể dùng cồn tẩy rửa khu vực đó cho đến khi gốc rốn khô và rụng đi, thường là trong 10 ngày đến 3 tuần. Nhưng bạn nên tham khảo lời khuyên của bác sĩ để có cách chăm sóc tốt nhất cho rốn của bé.

Khi tắm cho bé không nên để vùng rốn của bé ngập trong nước cho đến khi cuống rốn rụng đi và lành lại. Cho đến khi rụng, cuống rốn sẽ chuyển màu từ vàng sang nâu hoặc đen. Trường hợp cuống rốn có màu đỏ hoặc mùi hôi và tiết dịch, hãy gọi cho bác sĩ để điều trị.

Cho trẻ sơ sinh bú và ợ hơi

Hãy cho bé ăn theo nhu cầu, bất cứ khi nào bé đói. Bé có thể ra hiệu cho bạn bằng cách khóc, đưa ngón tay vào miệng hoặc phát ra tiếng động khi bú.

Một em bé sơ sinh cần được cho bú sau mỗi 2 đến 3 giờ. Nếu bạn đang cho con bú, hãy cho đổi bú khoảng 10-15 phút ở mỗi bên vú. Nếu bạn cho bé bú sữa công thức, hãy pha khoảng 60–90 ml cho mỗi lần bú.

vỗ ợ hơi cho trẻ sơ sinh
Vỗ ợ hơi cho bé sau khi cho bé ăn no

Một số trẻ sơ sinh có thể sẽ cần được đánh thức vài giờ một lần để đảm bảo rằng bé ăn đủ. Hãy gọi cho bác sĩ nếu bạn cần đánh thức bé thường xuyên hoặc nếu bé có vẻ không thích ăn hoặc bú.

Nếu bạn đang cho con bú sữa công thức, bạn có thể dễ dàng theo dõi xem con bạn có ăn đủ hay không, nhưng nếu bạn đang cho con bú sữa mẹ, việc này có thể khó hơn một chút. Nếu em bé của bạn có vẻ hài lòng, đi ngoài khoảng sáu lần tã ướt và vài lần phân mỗi ngày, ngủ ngon và tăng cân đều đặn, thì có lẽ bé đã ăn đủ.

Một cách khác để biết bé có bú sữa hay không là để ý xem ngực bạn có cảm thấy căng trước khi cho bé bú và ít tức ngực hơn sau khi cho bé bú không.

Trẻ sơ sinh thường nuốt không khí trong khi bú, điều này có thể khiến bé khó chịu và quấy khóc. Để giúp ngăn ngừa điều này, hãy cho bé ợ hơi thường xuyên. Hãy cho bé ợ hơi mỗi lần bú nếu bạn cho bé bú bình và mỗi lần bạn chuyển vú nếu bạn cho con bú.

Các mẹo cho bé ợ hơi:

  • Giữ cơ thể bé thẳng đứng, đầu bé đặt trên vai bạn.
  • Một tay nâng đầu và lưng của bé, một tay vỗ nhẹ vào lưng bé.
  • Hoặc đặt bé nằm sấp trên 1 cánh tay bạn, nâng đầu bé làm sao cho đầu cao hơn ngực, sau đó nhẹ nhàng vỗ hoặc xoa lưng cho bé
  • Nếu bé không ợ hơi sau vài phút, hãy hay đổi một trong các cách trên và cho bé ợ hơi vài phút trước khi cho bé bú lại.
  • Luôn cho bé ợ hơi sau khi bú, giữ bé ở tư thế thẳng đứng khoảng 10-15 phút để tránh bé bị trớ.

Những kiến thức cơ bản về giấc ngủ

Trẻ sơ sinh thường ngủ rất nhiều, nhất là những ngày đầu bé thường ngủ ít nhất 16 tiếng hoặc nhiều hơn.

Giấc ngủ của bé thường kéo dài trong 2-4 tiếng. Vì hệ tiêu hoá của bé còn rất nhỏ nên bé cần được bú sữa sau vài tiếng một lần, thế nên bạn cần đánh thức bé để cho bé ăn sau mỗi 4 giờ hoặc thường xuyên hơn nếu bé bị chậm cân.

Khi bé được 3 tháng, lúc này bé có thể ngủ suốt đêm (6-8 tiếng). Cũng có những bé cứ vài tiếng lại thức dậy, điều này là hoàn toàn bình thường. Nếu bé vẫn tăng cân và có vẻ ngoài khoẻ mạnh, bạn đừng lo lắng nếu như bé không ngủ suốt đêm liên tục.

Chú ý luôn đặt bé nằm ngửa khi ngủ để giảm nguy cơ SIDS (hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh). 

Không để quá nhiều đồ như chăn, mền, gối, thú nhồi bông xung quanh bé hoặc trong nôi, cũi vì có thể khiến bé ngạt thở. Nên để bé ở cùng phòng (nhưng không cùng giường) với bố mẹ trong những năm đầu. Thỉnh thoảng hãy quay đầu bé sang trái hoặc sang phải để tránh bé bị bẹt đầu.

Một số bé có xu hướng lẫn lộn giữa ngày và đêm. Bé hay thức và tỉnh táo vào ban đêm, ngủ vào ban ngày. Bạn có thể hạn chế điều này bằng cách dành nhiều thời gian nói chuyện và chơi với bé vào ban ngày. Khi bé thức dậy vào ban ngày hãy cố gắng giữ bé tỉnh táo lâu hơn một chút và khi đêm đến hãy cố gắng để không gian quanh bé thật yên tĩnh và không có gì kích thích gây ảnh hưởng đến giấc ngủ của bé.

Kết luận:

Mặc dù ban đầu bạn có thể cảm thấy lo lắng và bỡ ngỡ về việc phải chăm sóc một đứa trẻ sơ sinh như thế nào, nhưng chỉ sau một vài tuần, bạn sẽ quen với việc “công việc” của một người mẹ. Nếu bạn có thắc mắc hoặc lo lắng, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ, người thân trong gia đình, bạn bè hoặc tìm thêm kiến thức từ sách vở để chăm sóc bé tốt nhất bé có thể phát triển khoẻ mạnh và bình thường.